Nestkastjes

De koolmees en de pimpelmees nestelen in een holte, dit kan een natuurlijke holte zijn of een nestkastje. Als je een nestkastje in de tuin hangt, is er een redelijke kans dat er een mezenpaar in komt wonen.

Het nestelen en broeden is voor beide mezensoorten verschillend:

  koolmees pimpelmees
broedtijd: april - juli april - augustus
bouwen van nest (dagen) 7 - 10 7 - 10
aantal eieren (één ei per dag) 8 - 10 7 - 14
broedduur (dagen) 12 - 14 12 - 14
nestduur (dagen) 18 - 21 17 - 19
aantal legsels 1 (soms 2) 1


De totale broedduur vanaf het betrekken van de nestkast tot het uitvliegen van de jongen is ongeveer 50 dagen.

Als de mezen bezig zijn met het maken van een nest is dit duidelijk te zien, omdat het vrouwtje af en aan vliegt met takjes en stukjes mos. Vervolgens is het ruim een week rustig nabij de nestkast, vanwege het leggen van de eieren. Tijdens het uitbroeden van de eieren verlaat het vrouwtje overdag ongeveer elk uur nest voor een tijdje. Als ze wel op het nest zit, wordt ze regelmatig gevoerd door het mannetje. Als de eieren uitgekomen zijn, dan begint het voeren van de jongen door beide ouders. Je ziet de mezen dan af en aan vliegen met rupsen, spinnen, vlinders en andere insecten. Tijdens de nestduur zullen de mezen circa 5 duizend (!) insecten vangen voor de jongen.

Je kunt de jonge vogels horen piepen als een van de ouders het nest invliegt. Het uitvliegen van de jongen zal je niet vaak zien, een indicatie dat de vogels uitgevlogen zijn is meestal dat je de ouders niet meer ziet.

Voor de doe het zelvers onder ons zal ik nu uitleggen hoe een nestkastje gemaakt kan worden. Een nestkastje ziet er zo uit:

maten:

  • deksel (1):
  • achterwand (2):
  • voorwand (3):
  • zijwanden (4 en 5):
  • bodem(6):
  • balk voor vergrendeling (7)
250 mm * 180 mm
280 mm * 110 mm
280 mm * 110 mm
280 mm * 170 mm
110 mm * 134 mm
110 mm * 20 mm (2 maal)
hout: vurenhout - dikte 18 mm

vliegopening:

  • voor de koolmees ® rond, doorsnede 32 mm, 19,5 cm vanaf de bodem
  • voor de pimpelmees ® rond, doorsnede 30 mm, 19,5 cm vanaf de bodem

De holte maten zijn hoogte * breedte * diepte = 262 * 110 * 134 mm.

De afstand van bodem tot vliegopening is 19,5 cm om de volgende reden:
- het nest van de mezen is 6 cm hoog. Zie de foto van een koolmezennest.
- er blijft ruim 12 cm over om te voorkomen dat de mezen 'uit de nestkast vallen'



Bouwtekening van nestkast, doorsnede en achteraanzicht

Bouwtekening van nestkast, linkerzijde en vooraanzicht

Bouwtekening van nestkast, onder- en bovenaanzicht

Let op het volgende:

  • Een nestkast mag niet in de volle zon en regen hangen. Hang de invliegopening daarom het liefst in oostelijke richting. Als deze richting niet mogelijk is, hang de nestkast dan toch op. Vogels bepalen zelf wel of ze een nestkast aantrekkelijk vinden.
    Als een nestkast onder een overkapping, dakrand of carport gehangen wordt, is er minder kans op inregenen en opwarming door direct zonlicht. De richting van de vliegopening in dan van minder belang.
  • Mezen tikken nog al eens in de nestkast om te testen of de nestkast stevig is. Dit kan doorklinken in het huis. Als tussen de nestkast en de muur een stukje rubber geplaatst wordt, zal het tikken minder doorklinken.
  • Hang een nestkast op minimaal 1.8 meter hoogte zodat katten er niet bij kunnen. Een kattengordel om een boomstam voorkomt dat poes in de boom klimt.
  • Zorg er voor dat de nestkast op een rustige plaats hangt waar de vogels niet of weinig gestoord worden.
  • Zorg voor een vrije aanvliegroute zonder takken en bladeren voor de invliegopening.
  • Het territorium van mezen is 15 meter rondom de nestkast. Hang een volgende nestkast minstens op 30 meter afstand van een andere nestkast.
  • Gebruik vurenhout van 18 mm dik voor het maken van de nestkast, dik hout isoleert goed.
  • Zet de deksel met 1 of 2 borgpinnen of haakjes vast. Zorg ervoor dat de deksel van de nestkast verwijderd kan worden om de nestkast schoon te kunnen maken.
  • Maak twee haakjes (of oogjes) aan de kast om hem op te kunnen hangen of maak gebruik van een ophanglat.
  • De vliegopening voor de nestkast van de pimpelmees kleiner, omdat deze vogel kleiner is dan de koolmees.
  • Er mogen aan de binnenkant van de nestkast geen scherpe spijkers of andere oneffenheden zitten.
  • Als er kieren in de kast zitten, kunnen deze met houtlijm dicht gemaakt. (Gebruikt houtlijm dat geschikt is voor buiten gebruik).
  • De kast kan geverfd worden met beits (of volgens de boeken met carbolineum. Carbolineum is heel slecht voor het milieu, niet gebruiken dus). Nestkasten worden meestal bruin of groen gebeitst. Normale verf is niet geschikt, omdat er dan geen vochtwisseling met de buitenlucht mogelijk is.
  • Verf de binnenkant van een nestkast nooit!
  • Stop geen materialen zoals stro of zaagsel in het nestkastje
  • Als de vogels uitgevlogen zijn, dan is het verstandig de nestkast van binnen schoon te maken (bijv. met heet water).

Nestkast met haakjes aan dekselIn mijn boek over nestkasten staat het volgende:
In open bossen kunnen de kasten het beste met de vliegopening naar het oosten of zuidoosten worden opgehangen. De kast wordt dan door de boom beschermd tegen regen en wind uit westelijke richting.
In dichte bossen is de hangrichting van minder belang. De kast moet opgehangen worden tegen een droge plek van de stam. Een nestkast mag nooit in de zon worden opgehangen. Voor de jongen, die in het nest dicht tegen elkaar aanliggen en zelf veel warmte produceren, kan de temperatuur te hoog worden.

Als het nest na een mislukte poging uit de nestkast gehaald wordt en de nestkast schoonmaakt wordt, dan is er een kans dat de mezen (of een ander stel) de nestkast hetzelfde jaar opnieuw gaat bewonen.

zie ook:

Redenen waarom een nest mislukt 

Resultaten mezen in eigen nestkast

Camera in een nestkast (klik hier voor meer uitleg)
In 2017 een experiment met een camera in een perspex plaatje en extra licht gaten in de nestkast aan de bovenkant boven de camera.

Camera in Perspex plaatje nestkast met extra gaten voor licht inval
Camera in een perspex plaatje Extra licht gaten in de nestkast aan de bovenkant boven de camera

Zo hangt de nestkast in mijn tuin, de lichtgaten aan de linkerkant, net onder het dak:

Nestkast met camera en extra lichtgaten

Mijn experiment is zeer geslaagd. Resultaten:
In 2017 was een eerste nest mislukt door een hommelnest in het nest zelf. (Er waren nog geen eieren gelegd).
Na verwijderen van het hommelnest is er een 2e nest gestart, mezen zijn 25 juni uitgevlogen.

In 2018 had ik 1 nest, mezen zijn 23 mei uitgevlogen.

bron bouwtekening nestkast (zonder camera):
Nestkasthandleiding - Frank Noppert e.a. - 2e oplage 1989 - Jeugdbondsuitgeverij ISBN 90-5107-001-2